In aflevering 8 staat Cas aan de Maas. Verderop ligt de stoomboot aan de kade, de Marktstraat staat vol en een fanfare speelt de drie nummers die hij kent, om de beurt. Cas is er niet voor de intocht. Toch hoort hij alles.
Bij die aflevering hoort een nieuw nummer: Niet meer mijn ding. Op het eerste gehoor past het niet bij Kluisje 0. Er zit geen dreiging in en geen strakke beat. Je hoort een fanfare in de verte en een jongen die terugdenkt aan de tijd dat hij zijn schoen nog zette. Waarom staat zoiets in een thriller over data?
Een verhaal over opslaan
Kluisje 0 gaat over systemen die alles bijhouden: wie je bent, waar je bent, wat je zegt. Het kluisje zelf is het enige plekje dat daarbuiten valt. Het is kapot en analoog, een blinde vlek.
Sinterklaas is daar het spiegelbeeld van. Je schreef een briefje in je eigen scheve handschrift en stopte het in je schoen. Er was geen wachtwoord en geen cloud. In het nummer heet het zo:
en niemand die het las behalve wie het moest.
Ik hoef nergens te zeggen dat vroeger alles beter was. Dat zou ook niet waar zijn, en vijftienjarigen prikken daar dwars doorheen. Het contrast doet het werk. Wie de hele serie leest over wat er allemaal wél wordt opgeslagen, voelt bij dat briefje vanzelf wat er op het spel staat.
Te oud om te juichen
De nostalgie in het nummer is niet die van een volwassene die terugverlangt naar zijn jeugd. Het is de nostalgie van een vijftienjarige. Je bent te oud om te juichen voor een man op een paard, en te jong om het niet een beetje te missen. Cas zegt het in de aflevering bijna letterlijk.
Dat gevoel kennen mijn leerlingen. Daarom staan Cas en Kevin aan de kant, bij het koude water, en niet tussen de kinderen op schouders. Ze kijken naar iets waar ze net uit gegroeid zijn.
Wat de machine ervan maakte
De muziek van Kluisje 0 maak ik met ACE Studio, een AI-programma. Mijn eerste poging was een korte opdracht: een ambient nummer met flarden van “Zie ginds komt de stoomboot” en “Sinterklaasje bonne bonne bonne”. ACE schreef daar zelf een tekst bij, over een vensterbank, een mandarijnenschil en een tafel die naar speculaas ruikt.
Het klonk mooi. Maar het speelde zich helemaal binnen af, in de warmte, en het had bij elke sinterklaasaflevering van elke serie kunnen staan. Er zat geen Maas in, geen Cas, geen telefoon die trilt in zijn zak. Dat nummer is het dus niet geworden.
Dat is precies hoe ik AI gebruik: als instrument, niet als bron. De machine maakt geluid. Waar het over gaat, moet uit het verhaal komen.
Is dit literatuur?
Tijdens mijn master Nederlands zei een docent eens: zodra er “literaire thriller” op de kaft staat, is het geen literatuur. Hij bedoelde dat het label marketing is. Uitgevers plakken het op spanningsromans om ze wat prestige mee te geven.
Dat klopt. Maar wie van dat label een oordeel over het boek maakt, maakt dezelfde fout als de uitgever, alleen omgekeerd. Misdaad en straf van Dostojevski is gebouwd als een thriller. De donkere kamer van Damokles van Hermans ook, net als De aanslag van Mulisch. Spanning en literatuur sluiten elkaar niet uit.
Waar zit het verschil dan wel? Dat is lastig te vangen, en ik ga het hier niet oplossen. Eén aanwijzing durf ik wel te geven. In literatuur doet het verhaal ook iets naast het plot. Er zijn lagen die je bij de eerste keer lezen niet ziet, en dingen die pas betekenis krijgen als je verder bent.
Een sinterklaasliedje in een technothriller is zo’n laag. Het plot heeft het niet nodig. Het verhaal wel.
Of Kluisje 0 literatuur is, laat ik graag aan anderen over. Mijn doel is eenvoudiger. Ik wil dat een leerling die zegt “lezen is niet mijn ding” toch blijft kijken, zoals Cas aan de Maas.
Luistertip
Let op de laatste regel van het refrein. Wie de serie goed volgt, hoort misschien een echo. Meer zeg ik niet.
Niet meer mijn ding staat op Youtube De Songfabriek: https://youtu.be/bnQnccwOxfM?si=V2AszcmHc9hVLDz6
Ontdek meer van kluisje0.nl
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
