In aflevering 2 komt Ways de gang in met een open zak chips. Hij eet er eentje terwijl hij het briefje leest. En even later, als het gesprek echt ergens over gaat, doet hij de zak weg.
Die chips doen niets. Ze lossen niets op, ze verklappen niets, je kunt ze uit de aflevering knippen zonder dat er een gat valt. Precies daarom staan ze erin.
Kortgeleden kwam schrijver Buddy Tegenbosch bij ons op school. Mijn klas had Enkele reis Mo en Enkele reis Termeh gelezen voordat hij kwam, en hij vertelde hoe die twee zijn ontstaan: uit verhalen van mensen die echt bestaan. Mo bestaat. Termeh bestaat.
Maar niet al zijn boeken werken zo. In andere verzint hij zijn personages gewoon, zoals schrijvers dat al eeuwen doen. Dezelfde schrijver, twee kanten op.
En dat is het gekke: aan de bladzijde zie je het verschil niet. Als hij het er niet bij had verteld, had niemand in mijn klas kunnen aanwijzen welk boek uit de werkelijkheid kwam en welk uit zijn hoofd. Dat is geen toeval. Beide kanten op moet je namelijk hetzelfde doen.
Je moet iemand iets concreets geven dat nergens voor dient.
Dat klinkt raar, dus ik zeg het anders. Ways heeft ook nuttige eigenschappen. Hij weet dingen over mensen die hij eigenlijk niet zou moeten weten, en dat komt mij als schrijver prima uit. Maar dáár geloof je hem niet om. Zulke eigenschappen zitten in een personage omdat het verhaal ze nodig heeft, en dat voelt een lezer, ook zonder het te kunnen uitleggen. De chips heb ik nergens voor nodig. Er is geen enkele reden om die te verzinnen. En dus voelt het alsof ik die chips niet verzonnen heb, maar Ways ze zelf heeft meegenomen.
Zo werkt het bij alle vijf. Gabi kijkt naar zijn schoenen als hij nadenkt. Izza is er altijd al, waar je ook komt. En let de komende afleveringen maar eens op wanneer Izza haar Dubai chocolade tevoorschijn haalt, en met wie ze hem deelt.
Bij een echt bestaand persoon liggen die details klaar — je moet ze alleen zien en durven bewaren. Bij een verzonnen persoon moet je ze uit het niets halen en er net zo lang aan vasthouden tot ze vanzelfsprekend worden. Ander werk, zelfde doel.
En dan gebeurt er iets wat ik van tevoren niet had bedacht. Op het moment dat Ways die zak wegdoet, betekent het ineens wél iets. Er staat nergens “nu wordt het serieus”. Dat hoeft ook niet. De lezer heeft twee bladzijden lang geleerd wat die chips zijn, en leest het zelf af. Een detail dat niets betekende is een signaal geworden, zonder dat er één woord over gezegd is.
Blijft over: de vraag waar mijn klas op bleef hangen. Als je het aan het verhaal niet kunt zien, maakt het dan uit of iemand echt bestaat?
Ik zeg het je gewoon vast: Cas bestaat niet. Izza bestaat niet. Ways heeft nooit één chipje gegeten.
Kijk maar of je het merkt.
Ontdek meer van kluisje0.nl
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.